ارسنجان را دريابيم!

محمد درويش — Mon, 05 Mar 2007 11:37:00 GMT

- متن كامل نامه‌ي آقاي شيرازي خطاب به خانم دكتر جوداي؛
- متن كامل نامه‌ي آقاي دكتر ناظم‌السادات خطاب به خانم دكتر جوداي؛
- متن كامل نامه‌ي آقاي مهندس ابراهيمي (كارشناس رسمي دادگستري در امور منابع طبيعي) و ذكر چهار دليل عمده براي جانمايي اشتباه شهرك صنعتي ارسنجان.
- و متن ديدگاه‌هاي آقاي دكتر عباس عادلي رانكوهي (مدرس دانشگاه و عضو هيأت علمي وزارت جهاد كشاورزي) آمده است.

والنجم و الشجر يسجدان
و گياهان و درختان سجده گرند ذات حضرت باري را

سرکار خانم دکتر واعظ جوادي
رياست عالي سازمان محيط زيست جمهوري اسلامي ايران

با سلام و تحيات
احتراماً به استحضار مي‌رساند: در اوايل انقلاب شکوهمند اسلامي ايران در بخش منابع طبيعي تجديد شونده که تصّور مي‌شد امکان تخريب اين منابع توسط بعضاً افرادي سودجو و ضد انقلاب صورت پذيرد – تلاش بر اين بود تا به هر نحو ممکن زمينه‌ي آموزش و فرهنگ سازي فراهم آيد – با گرفتن فتوي از مراجع عظام، خصوصاً برداشت از سخنان بنيان‌گذار انقلاب اسلامي حضرت امام خميني (ره) – برگزاري کنفرانس و سخنراني و سمينار- درخواست از ائمه‌ي جمعه‌ي سراسر وطن اسلامي، کارشناسان، مسئولين فرهنگي و سياسي ، بزرگان، اهل قلم، کتاب، مجله – نوشته‌اي، کلامي، بيان موجزي، شعري، حديثي، موضوع انشايي و ... بيابيم و آن را براي تنوير افکار عمومي منتشر سازيم – اين موج حفظ طبيعت و محيط زيست از بيت حضرت امام(ره) تا خانه‌هاي محقر مردم در روستاها، مساجد، مدارس و حتي قهوه‌خانه‌ها و سياه چادرها در اقصي نقاط ايران عزيز در حرکت و سرايت و تأثير جاري بود. موجي نوازشگر، موجي حاکي از مهر و بيداري و موجي که نسيم بود و چون باد صبا در شکفتن و آگاهي و در پيوند انسان و مردم ستمديده و از بند رسته‌ي ايران با طبيعت و نشان از بالندگي و فرهيختگي آحاد مردم ايران. شب دوشين که رهبر انقلاب اسلامي در سخنان فرمودند:« اين جنگلها مالِ مردم است، نبايد آنها را خراب کرد» به محض انتشار از صدا و سيماي جمهوري اسلامي در صدر اخبار و لابه‌لاي رهنمودهاي دیگر معظم له، علی‌الصباح آن کلام ارزشمند توسط خوشنویس خطاطی و همانروز هزاران نسخه از آن به صورت تراکت چاپ و در سراسر ایران منتشر گردید – راستی آن روزها چه اعتقادات پاک و بی‌آلایشی و چه نیات پاکی، گویی آن کلام وحی بود و خوشبختانه تأثیرگذار و مورد اطاعت و باعث حفظ و حراست، که خبری از بولهب‌ها و بوجهل‌ها نبود.
ریاست محترم سازمان محیط زیست به عنوان بالاترین مرجع تصمیم گیرنده و رسالت آن سازمان در امر حفظ محیط زیست در زمینه‌های تعریف شده‌ی آن، اجازه بفرمائید چند نکته‌ی مختصر را خدمتتان عرض نموده و از اطاله کلام پرهیز نماید و آنگاه اشاره‌ای به اصل مطلب داشته باشد.
* شادروان شهید باهنر در یکی از سخنرانی‌هایشان در مقام پست نخست وزیری کلامی بس زیبا و پر مغز دارند – آن کلام زیبا چنین است « آیا وقت آن نرسیده که این مردم احساس کنند هر برگی که از این درخت می‌افتد، این برگ متعلق به آنهاست، متعلق به امت اسلامیست و متعلق به جمهوری اسلامیست و گوشه‌ای از حفظ و حراست از این منابع طبیعی است» 6/6/60
*یک روحانی جوان در همان اوایل انقلاب در منطقه‌ی مازندران می‌گوید:« وقتی یک برگ بر روی درختی در جنگلهای شمال تنفس می‌کند، این برگ دامنه‌ی تأثیرات مفیدش به یزد و کرمان و حتی کویر آفریقا هم کشیده می‌شود» راستی را این طلبه‌ی جوان که رحمت خداوند رحیم بر پدر و مادرش باد، چند صد سال از راقم این سطور که ادعای تخصّص و طبیعت دوستی و تجربه دارد، پیشروتر بوده و عقلائی‌تر می‌اندیشد. او میداند ولی افسوس بعضی‌ها نمی‌دانند و اگر می‌دانند خود را به ندانستن می‌زنند که این بدترین نوع خیانت است که کسی بداند و خود را به ندانستن بزند ( دور از ساحت آن جناب).
*در شهر حافظ و سعدی، یکی از مدارس هر از چند ماهی شاگردانش را محض تفرّج و آشنایی با طبیعت به بیرون شهر می‌برد – عزیزی از مسئولین این حرکت می‌گوید می‌دیدم دانش آموزی با ترکه‌ای مرتباً در مسیر عبور به بوته‌های خشک میزند، از او می‌پرسد که چرا چنین می‌کند، آن دانش آموز می‌گوید پدرم گفته‌اند که طبیعت برگردن ما حق دارد، لذا من بذرهایی را که رسیده‌اند با این ترکه می‌تکانم تا پاشیده شوند و با پراکنش آنها در توسعه و بذر پاشی به طبیعت کمک می‌کنم.
*در آمریکا مقداری بنزین بر حسب تصادف در باغچه‌ی یک ایستگاه پمپ بنزین پاشیده می¬شود – مردم بر علیه صاحب آن ایستگاه که اتفاقاً باغچه متعلق به خود او بوده است به دادگاه شکایت می‌کنند – دادگاه حکم می‌کند تا مالک با هزینه‌ی خودش آن خاک را به آزمایشگاه بفرستد و پس از رفع آلودگی، خاک پالایش شده را به جای خود بازگرداند.
*اوسپاخ نام شهرکی است کوچک در اطریش با جمعیتی کمتر از هزار نفر – شهردار آنجا یک استاد دانشگاه و متخصص محیط زیست، در آنجا مدرسه‌ای است که جنگلبان تربیت می‌کنند – روی آیینه‌ی داخل سرویس اطاق هتل نوشته است: لطفاً برای حفظ محیط زیست در مصرف مواد شوینده صرفه جویی شود – پانصد متر پایین‌تر دریاچه‌ای وجود دارد که مسئولین محیط زیست ادعا دارند آب آن کیفیت آب آشامیدنی دارد. آن شهرک یکی از درآمدهای سرشارش از محل حضور توریست و در این زمانه اکوتوریسم می‌باشد.
*در گذشته مردم کشور خودمان معتقد بودند اگر کسی آب را آلوده سازد، خداوند او را لعنت می‌کند!
*مجله‌ی سلامت (دی ماه 1384) می‌نویسد « ناتوانی دولت انگلستان در وضع قانونی برای ممنوعیت مطلق سیگار کشیدن در اماکن عمومی باعث شده تا آقای لیام دونالدسون رئیس انجمن پزشکی این کشور استعفا کند».
*ذکر آمار و ارقام از تخریب جنگل‌ها و مراتع، آلودگی‌های آب و خاک و هوا در جهان، تغییرات آب و هوا، اثرات گازهای گلخانه‌ای، نازک شدن لایه‌ی ازن بر اساس آخرین آمارهای بانک جهانی، سازمان خواربار جهانی در اینجا ضرورتی ندارد آنهم در محضر سرکار و کارشناسان آن سازمان محترم چون از این موضوعات کاملاً مطلع و آگاه هستید. اما بد نیست که خدمتتان عرض نماید که ژاپنی‌ها سالها پیش در یک تحقیق علمی ارزش اقتصادی حاصل از منابع طبیعی تجدید شونده آن کشور را برای یکسال به شرح ذیل محاسبه نمودند:
1. حفاظت از سرچشمه‌ی رودخانه‌ها و منابع آبی داخلی و تأمین آب           1/34 میلیارد دلار آمریکا
2. حفاظت خاک                                                                        8/63 میلیارد دلار آمریکا
3. کنترل سیلاب                                                                        4/1 میلیارد دلار آمریکا
4. تأمین بودجه برای واردات عمومی                                                4/61 میلیارد دلار آمریکا
5. حفاظت حیات وحش                                                               5/5 میلیارد دلار آمریکا
6. تأمین اکسیژن                                                                        7/147 میلیارد دلار آمریکا
جمع کل ارزش اقتصادی معادل 6/313 میلیارد دلار در سال. در این بررسی اضافه شده است که جنگلهای ژاپن 20% گاز کربنیک منتشره در فضای ژاپن را جذب می‌کند. این در حالی است که وسعت کشور ژاپن کمتر از 30% مساحت کشور ماست – آیا ارزش پوشش سبز در ایران که اقلیمی خشک و نیمه خشک و بسیار حساستر است چقدر خواهد بود. در محاسبه‌ی ژاپنی‌ها تنها شش عنوان و مؤلفه را در نظر گرفته‌اند، اگر ارزش محصولات فرعی جنگل و مرتع، گیاهان دارویی، گردشگری و اکوتوریسم، جذب مواد رادیواکتیو و فلزات سنگین و هزار خواص دیگر را بتوان اضافه کرد و برآورد ارزش اقتصادی نمود، آن وقت آمار و ارقام زبان گویایی خواهند بود در امتداد قدر و منزلت دائمی این منابع خدادادی. و اما از آنجا که موضوع مورد بحث،در خصوص شهرک صنعتی ارسنجان است بدواً به استحضار آن مقام عالی می‌رساند.
کتب تاریخ و لغت در مورد ارسنجان می‌نویسند: که به خاطر خوش آب و هوا بودن چنین نامی را برای آن انتخاب کرده‌اند چه «ارسن» به جا و مکانی گفته می‌شود که خوش آب و هواست «گان» به معنای سزاوار است که پس از استیلای اعراب «گان» به «جان» تغییر یافته و لذا به قولی «ارسنجان» معرب «ارسنگان» است. فارسنامه‌ی ناصری شعر معروف منوچهری را در وصف ارسنجان انتخاب کرده که گفته است:
جویش پر از صنوبر و کوهش پر از سمن                            راغش پر از بنفشه و باغش پر از بهار
شکارش آهو و بز و پازن و قوچ و میش کوهی، کبک و تیهو و کبوتر است – آبش از کاریز (قنات) و چشمه‌ی شیرخوان و زراعتش شلتوک (برنج کاری) و ...چشمه شیرخوان مظهر رودخانه‌ای به همین نام بوده است که در اثر خشکسالی‌های پی در پی اثری از آب آن چشمه و رودخانه‌ی شیرخوان نیست- امروزه شما دیگر نه آهو می‌بینید و نه کبک و نه قوچ و نه تیهو؛ در صورتیکه تا همین ده دوازده سال اخیر در موقع عبور از جاده اصلی باید صبر می¬کردید تا ابتدا گله¬های شکار عبور کنند و خود را به آبشخور برسانند، ولی برای نمونه امروزه یک رأس شکار هم یافت نمی‌شود و شکارچیان بی‌انصاف و خون آشامان آدم نما همه را قتل عام کرده‌اند و حتی پرنده‌های کوچک نظیر هزاردستان توسط افاغنه‌ای که به برکت طالبان و آمریکا به ایران پناهنده شده‌اند و در ارسنجان جاخوش کرده‌اند، شکار شده و در بازار شیراز و جاهای دیگر فروخته می‌شوند و دیگر جغد هم نیست که صدا کند و اگر باشد از ترس ما انسانها در سوراخی خزیده و تقویم مرگ خویش را ورق می‌زند و انقراض نسل خود را لحظه شماری می‌کند.
بی شک پیشینیان در بهره‌وری از طبیعت و مکان یابی از تفکّر، تعقل و خرد والا و بالایی برخوردار بوده‌اند این نوع اندیشه و تجربه قرنها از نسلی به نسلی دیگر انتقال یافته است چه ایشان دانسته‌اند باید جنگل، مرتع،آب و خاک و محیط زیست را حفظ کرده- در کجا کاریز حفر کنند، باغستانها کجا باشند، محل سکنای خودشان و محل کشت و زرعشان کجا باشد – همین نوع اندیشه، دانش توأم با ایمان، سلیقه و عملکرد درست باعث گردیده تا از چنین طبیعت و محیطی مردان سلحشور، عالمان دین، شاعران و ادیبان و هنرمندان بزرگ و قرآن نویسانی که آوازه‌ی شهرتشان عالمگیر است در این خطه شهید پرور پای به عرصه‌ی وجود بگذارند.
اما امروزه در اثر توسعه که جزئی از بالندگی نظام است و از ضروریات زمانه‌ی ما در مکانیابی‌ها دچار اشتباهات فاحشی شده‌ایم که علت آن عدم توجه به دانش و تخصص است یکی از این اشتباهات مکانيابی شهرک به اصطلاح صنعتی است. ما کلاً دو شریان آبی داریم یکی «بناب» و دیگری «عایشه» - بناب که از بن آلوده و غیر بهداشتی است – می‌ماند «عایشه» که آنهم با احداث شهرک صنعتی در حریم «مادرچاه» ، «آبخیز»، و بخش عظیمی از سفره‌ی سطحی تغذیه کننده¬ی آب آن، دیر یا زود به فاضلابی عفن تبدیل خواهد شد و باغات، محصولات کشاورزی و حیات انسان و موجودات زنده‌ی دیگر را به خطر خواهد انداخت. مظهر این قنات در بالا دست باغات آفتابی شده، باغات را حیات بخشیده، طول شهر را طی کرده و زمین‌های کشاورزی را سیراب می‌سازد، و تا رمق دارد سخاوتمندانه و بی هیچ چشم داشتی دشت و دمن را رونق می‌دهد. صرف نظر از آلودگی‌های کلی و نفوذ یافته در لایه‌های درشت بافت زمین، اگر این آب در اثر شهرک صنعتی آلوده شود می‌توان از هم اکنون دامنه‌ی آلودگی خاک و خطرات انسانی و به طور کلی فاجعه‌ای که خدای ناکرده در شرف تکوین است را پیش بینی کرد. شهرک صنعتی باقیمانده‌ی جنگل‌های زاگرس در این ناحیه را، که مردم با چنگ و دندان آنرا حفظ کرده‌اند را به حلقوم مرگ خواهد کشید- در کجای دنیا سراغ دارید که شهرک صنعتی که مشخص نیست چه حاصلی خواهد داشت و چه تولید می‌کند، در پیشانی یک شهر کهن و زیبا که روزگاری رشک بهشت برین بوده است احداث گردد. در اینجا منحصراً بحث خرابی یک رشته قنات نیست اینجا سخن از وقوع یک فاجعه‌ی زیست محیطی است که گرچه سطح در اختیار قرار گرفته از نظر مساحت هفتاد هکتار است اما یک منطقه‌ی وسیع را در کام آلودگی و ویرانی قرار خواهد داد.
ریاست محترم سازمان محیط زیست متخصصین و اساتید دانشگاهی با تجربه به مسئولین استان و حضرت عالی این فاجعه را هشدار داده‌اند اما متأسفانه تا کنون هیچ ترتیب اثری بدین رخداد شوم داده نشده است.
شهرکهای صنعتی و ترقی و توسعه ضرورت امروزه‌ی جوامع انسانی است، اشتغال زائی و رفع بیکاری امریست واجب و یک ضرورت و هر شهروندی انتظار آن را می‌کشد- اما این مکان یابی نشان از عدم شناخت منطقه و مظاهر زیبا و ارزشمند و میراث‌های طبیعی، ملی و فرهنگی است – امروزه اندیشمندان منازعات بین‌المللی را در آینده‌ی بحث آب می‌دانند. و اگر تنها صدماتی را که شهرک صنعتی مذکور به قنات تاریخی مجاور آن می‌زند، در نظر بگیریم قناتی که ریشه‌ی حیات، معاش و هستی یک مردم با پیشینه‌ی دیرین است و این قناتی که از پدیده‌های شگفت انگیز بوده و جزئی از دانش بومی سرزمین ایران است، آنوقت می‌بینیم که در آینده چه اتفاقی خواهد افتاد.
آیا با صرف هزینه‌های هنگفت و احداث ساختمان و تدارکات لازم آن هم غیر استاندارد و بدون اخذ مجوزهای لازم محیط زیستی از خزانه‌ی دولت در این مکان سرانجام در قبال آن چه خواهیم داشت؟ ... خرابی طبیعت، آلودگی خاک، آلودگی هوا، آلودگی آب‌های جاری و زیرزمینی، ایجاد آلودگی صوتی، حذف بخش عظیمی از زمین و پوشش گیاهی که در واقع سفره‌ی تغذیه کننده قنات و آبهای زیرزمینی است و ... آن وقت در صورت وقوع چنین حادثه‌ای مردم و کارشناسان بنشیند و بگویند این یک اشتباه بوده و تقصیر را آنچنانچه رسم است برگردن این و آن بگذارند – آیا در آن زمان چه کسی سزاوار نفرین خواهد بود؟ - کفاره‌ی این خطاها و ندانم کاریها را چه کسی پرداخت خواهد کرد.
ریاست عالی سازمان محیط زیست قطع یقین اگر در استان مسأله قابل پیگیری بود کسی مزاحم اوقات شریفتان نمی‌شد. اما به جهت عدم توجه بعضی از مسئولین و به جهت آنکه بالاترین مرجع و ملجاء در امور محیط زیست کشور، سازمان متبوعه می‌باشد لذا مردم به صور مختلف: ارسال گزارش، درخواست‌ها و طومار دست به دامان آن سازمان می‌شوند. برای مثال نامه‌ی جناب آقای دکتر ناظم السادات رئیس مرکز مطالعات اقلیمی دانشگاه شیراز به شماره‌ی 2429/م مورخ 12/3/85 به محضر جنابعالی، مقامات محترم استان، ریاست میراث فرهنگی، وزارت نیرو، سازمان جنگلها و مراتع کشور و ... ارسال شده است – پیگیری‌های ما نشان از آن دارد که این نامه به دفتر آن سازمان رسیده و به استان ارجاع داده شده است – مأمور و پاسخگوی دفتر شما در قبال پیگیری‌ها با تعرض می‌گوید بروید شیراز پیگیری کنید، ایشان نمی‌دانند که اگر در شیراز به نتیجه‌ای رسیده بودیم دیگر زحمت دیگران را فراهم نمی‌ساختیم – نسخه‌ای از نامه‌ی مذکور در حاشیه کنفرانسی در ارومیه به بازرس محترم آن جناب تحویل داده شده است. مثال دیگر نامه‌ی جناب آقای مهندس فتح‌الله ابراهیمی کارشناس دانشمند منابع طبیعی که مدتهاست منتشر شده و اخیراً نسخه‌ای از آن به شماره‌ی 21109 مورخ 29/5/85 ثبت اداره‌ی کل محیط زیست استان فارس گردیده، ایشان نیز دلسوزانه مسائل مهمی را بیان داشته‌اند.
درخواست دارد آن مقام عالی با عنایت به حساسیتی که در امر پاکی محیط زیست کشورمان دارید و این موضوع هم این حساسیت را دارد که به آن توجه ویژه‌ای داشته باشید، دستورات مقتضی در خصوص متوقف ساختن این به اصطلاح شهرک صنعتی را که حیات، فرهنگ و محیط زیست یک قوم را با خطرات جدی تهدید خواهد نمود صادر فرموده، استدعا دارد هیئتی از متخصصین با تجربه و ذیصلاح از بخش‌های محیط زیست، منابع طبیعی، بهداشت و درمان، نیرو، جهاد کشاورزی، صنعت، میراث فرهنگی، وزارت کشور، از محل مورد بحث بازدید به عمل آورند و دور از هر هیاهو و بیطرفانه جاهای مستعد دیگر برای این پروژه را بازدید و بررسی نمایند – دشتهای وسیع و پهناوری در پایین دست یافت می‌شود که مناسب شهرک صنعتی‌اند و در آینده هم می‌توان آنها را توسعه داد نظیر دشت «میاق» - می‌توان یک کنفرانس برگزار نمود و از صاحبنظران دعوت نموده تا بر روی این امر بسیار حیاتی بحث و تبادل نظر نمایند؟ در محل ممکن است قلیل افرادی باشند که توجه به آنچه بر سر آینده‌ی مردم و این سرزمین خواهد آمد نداشته باشند. بعضاً انگشت شمار زمین خوارانی هستنتد که در فکر و خیال آمدن شهرک صنعتی و گران شدن زمین‌های تصاحبی و تصرفی خود در جوار آن می‌باشند که آن‌ها را با امحاء و تخریب منابع ملی به دست آورده‌اند. آنها به سود و زیان خویش می‌اندیشند نه به مردم و آیندگان!
جای تعجب و شگفتی است وقتی یک گونه جانوری و یا گیاهی شناخته می‌شود، رسانه‌ها آنرا به مردم مژده می¬دهند، همه خرسند می‌شوند، بر یابندگان آن‌ها آفرین می‌فرستند – اما وقتی زمینه انقراض و تهدید یک جامعه‌ی انسانی، گیاهی و محیط زیستی فراهم می‌شود، سکوت اختیار میکنیم و آنرا ندیده و نشنیده می‌گیریم و چشمانمان را بر روی آن فاجعه و بلایی که به دست خودمان در شرف وقوع خواهد بود، می‌بندیم – این بدترین ظلم به طبیعت و کج دهانی به مردم است که انسان تشخیص بدهد یک موضوع نادرست است اما آنرا نادیده بگیرد. رجای واثق دارد که اوامر آن مقام محترم در حل این معضل کار گشا بوده و اجازه نخواهند داد با چنین رویه‌ها و فعالیتهایی که در جهت خلاف اکوسیستم حیاتی و زیست محیطی است اتفاق بیفتد و شهرهای کوچک و آبادیهای آباد ما به بلایی گرفتار آیند که کلان شهرها بدان دچارند و هیچ چاره‌ای هم در رفع معضلات زیست محیطی آنها موجود نباشد. اما اگر خدای ناکرده تفکر و اندیشه‌ی بعضی آن است که آب و هوای خوب و فرح بخش اینگونه شهرها را به آب و هوای کشنده و مرگبار شهرهای آلوده‌ای چون تهران نزدیک سازند، آن امریست علی‌حده.
در پایان ضمن آرزوی توفیق همه‌ی مسئولین میهن اسلامیمان از قول خواجه‌ی شیراز عرض می‌کنم:
حافظ وظیفه‌ی تو دعا گفتن است و بس                       در بند آن مباش که نشنید یا شنید

با تقدیم احترامات فائقه
محمد حسین شیرازی

سركار خانم دكتر واعظ جوادي
معاون محترم رياست جمهوري و رئيس سازمان حفاظت محيط زيست

با سلام
احتراماً، همان طور كه مستحضر مي باشيد بيكاري يكي از معضلات مهم كشور مي باشد كه رياست محترم جمهوري نيز بطور مكرر بر ضرورت رفع آن تاكيد نموده اند. ظاهراً توسعه شهرك هاي صنعتي يكي از روش هايي است كه در جهت اشتغال زايي و كاهش نرخ بيكاري مورد توجه دولت مردان قرار گرفته است.
بديهي است كه توسعه صحيح و سامان يافته صنعت، نقش موثري در اشتغال زايي و صنعتي شدن كشور دارا مي باشد. در عين حال، چنانچه رشد صنعتي از برنامه ريزي سامان يافته علمي برخوردار نباشد، مسائل و مشكلات مهم زيست محيطي را بوجود آورده و كشور و مردم را دچار مشكلات عديده اي خواهد نمود.
تاييد مي فرماييد كه ايجاد يك شهرك صنعتي نيازمند توجيه فني، اقتصادي- اجتماعي و زيست محيطي بوده و لازم است نقش شهرك در بهبود وضعيت اشتغال روشن باشد. با توجه به تنوع شرايط آب و هوايي و منابع آب وخاك و روابط اقتصادي- اجتماعي مردم در شهرستان هاي مختلف لازم است كه براي تاسيس هر شهرك صنعتي توجيهات لازم ارائه شود و طرحي بدون مطالعه كافي اجرا نگردد.
امروز مردم ارسنجان فارس كه در فاصله حدود120كيلومتري شمال شرق شيراز قرار دارد در يك دو راهي سخت و مشكل قرارگرفته ‌اند. يك شهرك صنعتي در دامنه هاي شمال غربي اين شهر ( مثلاً در مقايسه با تهران در منطقه شميرانات ) در حال احداث مي باشد. بسياري از مردم و كارشناسان فن در مورد پيامدهاي زيست محيطي و تاسيس چنين شهركي و توانايي آن در كاهش نرخ بيكاري سوالاتي دارند كه متاسفانه هيچ گزارش توجيهي كه جوابگوي اين سوالات باشد تاكنون ارائه نشده است.
منابع آب زيرزميني ارسنجان به شدت در حال تحليل است بطوريكه سازمان آب منطقه اي فارس منطقه را از نظر حفر چاه ممنوعه اعلام نموده است. مكان در نظر گرفته شده براي شهرك صنعتي در مجاورت بزرگترين قنات منطقه است كه آب كشاورزي منطقه را تامين مي نمايد. موقعيت جغرافيايي شهرك طوري است كه جهت شيب زمين ونيز باد غالب تمام آلودگي هاي آب و هوا را به سمت شهر و باغات اطراف انتقال مي دهد. مشخص نيست كه اين شهرك براي چه نوع صنايعي در نظر گرفته شده و آب مورد نياز آن از كجا و چگونه تامين مي شود؟ فاضلاب شهرك كه مشرف به شهر است چگونه دفع مي شود؟ آلودگي هوا به چه ميزان خواهد بود وتاثير آن بر نامطلوب شدن كيفيت
محصول باغات چقدر است؟ تاثيرشهرك بر آب قنات كه محل درآمد بسياري از مردم مي باشد به چه ميزان است و چند نفر در اين شهرك مشغول به كار خواهند شد؟
در پاسخ به اين سوالات برخي از مسئولين اعلام مي دارند كه ايجاد مانع در ساخت شهرك مردم را از ميلياردها ريال سرمايه گذاري دولت جهت توسعه شهر و حل مشكل بيكاري بي‌نصيب مي نمايد. موضوع طوري مطرح مي شود كه گويا طرح اين سوالات به مفهوم مخالفت با توسعه صنعتي و اشتغال زايي مي باشد. يا بايد احداث شهرك در چنين وضعيت مبهمي را پذيرفت و يا صداي اشتغال زايي را خاموش نمود.
سركار عالي واقفيدكه در طول چند دهه گذشته بسياري از اقداماتي كه به منظور رفع مشكل بيكاري بوده به علت عدم مطالعه اوليه كافي تبديل به معضلات جديدي گرديده است. واگذاري اراضي به افراد و گروه ها در بسياري از موارد موجب نابودي منابع آب و خاك شده وافراد بيكار به بانك ها و دولت هم بدهكار شده اند. دريافت كننده هاي وام هاي سه ميليون توماني اشتغال زايي نيز در موارد متعددي نتوانسته اند شغلي براي خود دست و پا كنند وبازپرداخت وام ها موجب تورم اقتصادي گرديده است. امروز در بسياري از دشت هاي فارس به علت بهره برداري بيش از حد از آب، تامين آب مشروب شهرها با مشكلات اساسي روبه رو است.
به نظر مي رسد كه اين موج صنعت گرايي نيز در صورتي كه به طور كامل سنجيده نشود، پس از صرف هزينه هاي فراوان و نابودي بيشتر اراضي و منابع آب و خاك شهرها فروكش خواهد نمود. محصول نهايي اين اقدامات نسنجيده چيزي جز خسران و نوميدي و گسترش بيكاري در بخش كشاورزي به علت خشكيده شدن قنوات وتحليل رفتن منابع آب نخواهد بود. چرا آنان كه ميليارد ها ريال از سرمايه را صرف ساخت و توسعه شهرك هاي صنعتي مي نمايند يك مطالعه تحقيقاتي و علمي را جهت توجيه فني آن به انجام نمي رسانند و يا در صورت انجام، نتيجه را در اختيار نمي گذارند؟
تعجيل در هزينه اعتبارات بدون در نظر گرفتن مسائل زيست محيطي ممكن است چيزي جز فقر و ناهنجاري هاي اجتماعي را نصيب مردم نسازد. چرا نيروهاي تخصصي بومي براي انجام چنين موارد حساس طرف مشورت قرار نمي گيرند؟ آيا تنها مجريان امر كه عموماً چند سال بيشتر بر مسند تصميم گيري نيستند از زيرو بم كارها مطلع مي باشند؟
خواهشمند است مساعدت بفرمايند تا پيش از انجام يك مطالعه تحقيقاتي و امكان سنجي لازم، اجراي چنين پروژه اي كه پيامدهاي زيست محيطي فراواني را به دنبال دارد متوقف گردد.

با احترام
دكترسيدمحمد جعفر ناظم السادات
دانشيار بخش مهندسي آب و رئيس مركز مطالعات اقليمي

فلسفه احداث شهرک‌های صنعتی
پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی یکی از مواهبی که نصیب ملت علی الخصوص مردم شهرهای کوچک و بزرگ گردید، انتقال مراکز صنعتی مزاحم و آلاینده به مناطق دوردست مراکز شهری بود، به طوری که انتخاب این مناطق تحت هیچ شرایطی آلاینده‌های آنها برای ساکنین ایجاد مزاحمت ننماید، شهر ارسنجان هم به تبعیت سایر مناطق ایران که خود دستخوش عوامل مخرب زیست محیطی است این مراکز، می‌بایستی به مناطق دور دست انتقال یابد چون مردم علاوه بر استقبال اجرای این طرح نیز حافظان حفظ منابع طبیعی بوده و هر بیننده‌ای که از طبیعت ارسنجان بازدید نماید این ادعا را مورد تایید قرار می‌دهد.
شروع و انتخاب محل شهرک صنعتی و تخریب پوشش طبیعی منطقه آن هم در اطراف مادر چاه قنات عایشه که قدمت این شریان حیاتی ملت ارسنجان از دهها قرن می‌گذرد، لذا همگان از یکدیگر این سوال را مطرح می‌نمایند برای چه مرتعی با این پوشش وسیله مسئولین امر تحت تخریب قرار گرفته است؟ و بی خبرند که محل احداث شهرک صنعتی است!
با عنایت بشرح فوق به دلایل زیر و ده‌ها دلایل دیگر انتخاب محل شهرک صنعتی ارسنجان مناسب نیست و می‌بایستی به محل دیگری انتقال یابد.
1. مهمترین آلاینده‌های زیست‌محیطی، آلودگی‌های هوايی، آبی، صوتی می‌باشد. جهت بادهای شهرستان ارسنجان در تمام فصول غربی شرقی است لذا قرار گرفتن ارسنجان در دره نسبتاً تنگ و قرار گرفتن این تاسیسات در غرب باعث انتقال دودهای حاصله از کارخانجات به داخل شهر بوده، آلودگی صوتی از طریق بادها به خوبی انتقال می‌یابد.
2. یکی دیگر از عوامل مخرّب اجرای این طرح در این محل آلوده نمودن آبهای سطح الارض و تحت الارض منطقه خواهد شد، چون احداث کارخانجات مختلف و به کار بردن مواد شیمیایی مسلماً تاثیرات عمیق و مخرب و غیر قابل جبرانی بر روی این منابع حیاتی و آبها خواهد گذاشت و از همه مهمتر منبع آب عایشه برای همیشه آلوده خواهد شد. در صورتی که تا چند سال دیگر چه بخواهیم و چه نخواهیم منبع اصلی و مطمئن تامین آب شرب مردم ارسنجان آب عایشه خواهد بود.
3. نیاز آبی این مراکز به نوعی می‌بایستی تامین شود که مسلماً بوسیله حفر چاه، عملی خواهد شد که خود تاثیرات سوئی بر روی منبع آب عایشه خواهد گذاشت.
4. تخریب پوشش گیاهی منطقه و مراتع مجاور و هزاران اثرات منفی دیگری را در بر خواهد داشت علیهذا تمنی دارد مسئولین امر در تصمیم خود تجدید نظر فرموده و این مرکز را به جای مناسب انتقال دهند.
با تقدیر و احترام فتح‌الله ابراهیمی
كارشناس رسمي دادگستري در رشته‌ي منابع طبيعي

تأملي بر موضوع ايجاد و ساخت شهرك‌هاي صنعتي و مقوله انسان ، محيط و توسعه
   اين مفهوم كه شهرك‌هاي صنعتي از كجا، چگونه و چرا در حوزه‌هاي اقماري شهرهاي بخصوصي متداول و گسترش يافتند. به نظر مي‌رسد ابتدا به علت آن بوده که به تدريج شهرها گسترش پيدا مي‌كردند و به تبع اين گسترش‌هاي شهري، كارگاه‌ها و مكان‌هاي صنعتي واقع در داخل محدوده‌هاي جديد موجبات بروز مشكلات و آلودگي‌ها را فراهم مي‌آورند. از اين نظر مقرر شد تا اين گونه مكان‌ها به خارج از محيط زيست انساني منتقل و جابجا شوند و ضمن نوسازي اين كارگاه‌ها نيازهاي تكنولوژي و فناوري‌هاي جديد و موردنياز نيز با توجه به شرايط و مشخصات طبيعي و جغرافيايي و صنعتي هر يك از شهرها و مناطق موردنظر در اطراف و دوردست تر از محدوده‌ها و زيستگاه‌هاي شهري قرار گيرند. به اين لحاظ بود كه شايد اولين نمونه‌هاي چنين شهرك‌هاي صنعتي موردنظر به نام شهرك صنعتي البرز قزوين شكل گرفت كه با ايجاد اين شهرك، ساخت هرگونه كارخانه و كارگاه و واحدهاي صنعتي در شهرهاي قزوين و بخصوص تهران قدغن گرديد و حتا عدد 120 كيلومتر را براي كلان شهرها تعيين كردند و طبق اين مقررات بنا شد كليه كارگاه‌ها و كارخانجات مزاحم و يا حتا فعال به اين شهرك‌ها منتقل شوند و كارگاه‌هاي متروكه نيز با تغيير كاربري از فضاهاي آن استفاده گردد.
    رفته رفته اسم و نام شهرك‌هاي صنعتي در حوزه كلان شهرهاي ايران و به خصوص در شهرهايي كه متأثر از پيشرفت و توسعه‌ی صنايع جديد شده بودند مانند تهران، تبريز، اصفهان، اهواز و .... متداول و رايج گرديد و نهايتاً اين برنامه با رويه‌اي بكار گرفته شد كه كليه امكانات حمايتي و مالي و وامي بخش عمومي در صورتي به كارگاه‌ها و يا صنايع و واحدهاي صنعتي تعلق مي‌گيرد كه در شهرك‌هاي صنعتي ياد شده مستقر گردند كه اين امر موجبات رونق گرفتن بازرگاني و داد و ستد و حق امتياز و نظير آن را براي صاحبان صنايع و كارگاه‌هاي مستقر شده در اين گونه شهرك‌هاي صنعتي را فراهم آورد و سرانجام رفته رفته اين نوع شهرك صنعتي‌سازي به حدي پيش رفت كه شهرهايي كه اصولاً كارگاه و صنايع و واحدهاي صنعتي چنداني هم نداشتند با استفاده از تسهيلات مالي بخش عمومي و يا بانكي نسبت به ساخت شهرهاي صنعتي در مكان‌هاي غيرصنعتي و غيركارگاهي هم اقدام كردند كه بعضاً بعد از ساخت بصورت بي رونق و كم فعاليت در حاشيه‌ی شهرها رها و در غربت قرار گرفتند. ولي از محل واگذاري اسناد آن وام‌هايي دريافت گرديد و شايد موجبات ترقي قيمت اراضي حاشيه‌اي اين شهرك‌ها گرديد و هم‌اكنون نيز در موارد زيادي تسهيلات و مدارك بازرگاني كاغذي و يا موافقت‌نامه‌هاي اصولي آنها دست به دست مي‌گردد.
   هدف از اين مقدمه آن بوده كه اكنون در يك شهرستاني كه تمامي تمدن و حيات گذشته‌ي آن مديون آب قناتش بوده است - كه اين تكنيك برتر استحصال آب به عنوان سبك منحصربفرد ايران است و خود حاصل تجربه و ميراث فرهنگي كهن و فناوري و زحمات صدها نسل انسان تلاش‌گر گذشته است - در معرض ساخت شهرك صنعتي! قرار گرفته تا به اصطلاح اشتغال‌زايي و رونق اقتصادي را در اين شهرستان بارور كند؟! شهري كه نام آن ارسنجان است و در استان فارس قرار دارد. اكنون تلاش‌هاي زيادي در جهت ساخت چنين شهرك صنعتي‌اي در جريان است كه به نظر مي‌رسد چنانچه اين انديشه كه ظاهراً به طور سريع به فكر دست‌اندركاران ساخت اين شهرك خطور كرده است، در ارسنجان به اجرا درآيد، نه تنها اراضي بلكه مردم ساكن اين ديار كهن و پابرجا، ديگر نه شهر خود را خواهند داشت و نه شهرك صنعتي در دست ساخت در آن را، بلكه خود اين شهرستان ارسنجان است كه كارگاه خواهد شد نه شهرك صنعتي، چه كارگاهي؟ تعدادي ساختمان و مقاديري هم ابزار و لوازم جهت توليدات ابتدايي كه مشابه آن در نزديكترين مكانها در حال حاضر در اطراف و اكناف به وفور وجود دارد. به نظر مي‌رسد كه ساخت چنين شهركي نهايتاً موجبات از رونق افتادن كشاورزي و محيط طبيعي و دامي و زيست محيطي انساني را فراهم خواهد آورد و به تدريج از اين ديار كهن جز نامي و خاطراتي باقي نخواهد ماند و حتا آب جاري اين شهرستان كه سالها به طور طبيعي جريان داشته و دارد، به علت تغييرات ضروري و اجباري در شرايط ساخت شهرك صنعتي دچار تغييرات و افت و آلودگي خواهد شد و واضح است هر كجا و در هر مكان آب كم شود و يا آلوده گردد آبادي كه نامش از آب است به بياباني تبديل شده و حيات و تمدن از آن مكان رخت خواهد بست.
    اين يادداشت به منظور كمك به بازبيني و تجديد نظر در طرح در دست ساخت شهرك صنعتي ارسنجان تهيه گرديده، شايد موجب شود تا راه‌هاي ديگري براي توسعه و ايجاد رونق اقتصادي و سرمايه‌گذاري در اين شهرستان را موجب گردد، به خصوص راه‌هايي كه متاثر و بر پايه ساختار توليدات طبيعي و پتانسيل‌هاي موجود فرهنگي و اجتماعي و جغرافياي طبيعي و كشاورزي منطقه متكي باشد.
   اميد است با بررسي پيامدهاي زيان بار ساخت شهرك‌هاي صنعتي در مناطقي كه بي‌برنامه و صرفاً به عنوان راهي سهل‌الوصول و ساده‌انديش براي توسعه يافتگي بدل شده‌اند و سرانجام جز موجبات بروز عدم تعادل‌هاي طبيعي و فرهنگي و اجتماعي بر ساكنين و مردم آنها دستاورد ملموس ديگري نداشته‌اند، در ايجاد شهرك صنعتي ارسنجان در اين قلمرو و ديار كهن و با فرهنگ و با سوابق و پيشينه ارزشي، تجديدنظر گردد و از آن صرف نظر شود كه مسئوليت آن بر عهده همگان و به خصوص طراحان ساخت و ايجاد شهرك صنعتي است. انشاالله.

                                                                 با احترام
                                                           عباس عادلي رانكوهي
     مدرس دانشگاه، محقق و كارشناس بين‌المللي توسعه جوامع و عضو هيأت علمي وزارت جهاد كشاورزي

محيط زيست ايران

ارسنجان را دريابيم!